Tình yêu đích thực(Phần I)

Trang B phiên tả 

Đây là bài pháp thoại HT. Thích Nhất Hạnh giảng vào ngày 26 tháng 12 năm 2010 tại chùa Pháp Vân, xóm Thượng, Làng Mai, trong khóa tu mùa Đông.

Hôm trước chúng ta đã nghe bài pháp thoại nói về quê hương đích thực. Trong chúng ta có những người đã tìm thấy ngôi nhà đích thực của mình, nhưng cũng có người vẫn còn đang đi tìm kiếm. Chúng ta biết quê hương đích thực nằm trong mỗi con người mình và năng lượng chánh niệm giúp ta trở về với quê hương đích thực ngay bây giờ và ở đây. Tăng thân là ngôi nhà, là quê hương đích thực của mình.

Xây dựng ngôi nhà đích thực

Trong gia đình Việt Nam, người chồng thường gọi vợ mình là “nhà tôi” và người vợ cũng gọi chồng mình là “nhà tôi”. Trong sự liên hệ vợ chồng thì người kia là nhà của mình và mình cũng là nhà của người kia. Nhưng mình phải là ngôi nhà của chính mình trước rồi mình mới có thể là ngôi nhà của người kia. Đó là sự thực tập. Hiện nay, người Việt nam vẫn còn gọi vợ hay chồng mình là “nhà tôi”. Mình gọi như vậy và trong thực tế mình phải là ngôi nhà đích thực của chính mình trước rồi mình mới có thể là ngôi nhà đích thực cho người mình thương. Vì vậy chúng ta cần phải thực tập.

Tại Làng Mai, khi nghe tiếng chuông chúng ta dừng lại những suy nghĩ, nói năng và hành động. Chúng ta trở về chú tâm vào hơi thở vào và hơi thở ra:

Lắng lòng nghe, lắng lòng nghe

Tiếng chuông huyền diệu đưa về quê hương

Ngôi nhà đích thực có trong tôi, bây giờ và ở đây. Mình thực tập trở về ngôi nhà đó trong mỗi giây phút của đời sống hàng ngày tại vì mình chỉ thật sự cảm thấy thoải mái khi về nơi đó. Ngôi nhà đó luôn có mặt cho mình, vấn đề là mình có muốn và có biết cách trở về ngôi nhà đó không? Mình có thể trở về ngôi nhà quê hương bất cứ lúc nào. Ngôi nhà đó an toàn, thân thiết và thoải mái và chính mình phải làm cho ngôi nhà trở nên thoải mái và an toàn.

Tuần rồi tôi có gặp một cặp vợ chồng tới từ nước Anh. Họ tới Làng Mai tu tập hai tuần ở xóm Thượng. Bà vợ nói: “Lạ quá, lần này tôi ở trong một xóm có cả trăm người đàn ông, mà sao tôi lại cảm thấy rất an toàn. Tôi chưa bao giờ cảm thấy an toàn như vậy!” Ở xóm Thượng chỉ toàn là đàn ông và bà là người đàn bà duy nhất ở đó. Nếu bà cảm thấy an toàn thì nơi đó chính là nhà của bà tại vì nhà phải cho mình được cái cảm giác an toàn. Mình có đủ an toàn cho người kia không? Mình có đủ vững chãi để che chở, bảo hộ cho người mình thương hay không? Ông chồng cũng chia sẻ hai tuần qua là hai tuần hạnh phúc nhất trong đời ông.

Đó là công việc xây dựng tăng thân, xây dựng tăng thân là xây dựng ngôi nhà cho mình, nơi mà mình cảm thấy thoải mái, an toàn. Nếu mình không cảm thấy an toàn trong chính mình thì mình không phải là ngôi nhà cho chính mình và cũng không hiến tặng được một ngôi nhà cho người mình thương. Mình phải trở về chính mình, làm cho mình trở nên an toàn cho chính mình và cho người mình thương.

Nếu cảm thấy cô đơn, bơ vơ, đau khổ thì mình đừng bao giờ nghĩ rằng mình có thể tìm được an ủi trong sự liên hệ tình dục với người kia. Nó chẳng những không chữa lành được vết thương của mình mà còn tạo ra thêm đau khổ cho mình và cho người kia. Giới thứ ba của Năm giới nhắc nhở mình rằng sự thèm khát tình dục không phải là tình yêu, mà không có tình yêu thì sự liên hệ tình dục chỉ đem lại đau khổ cho mình và cho người kia. Mình không thể nào khỏa lấp được sự cô đơn và chữa lành vết thương của mình bằng tình dục. Mình phải học cách tự chữa trị cho mình, làm cho tự thân mình được thoải mái, làm một ngôi nhà đích thực cho mình, có được một ngôi nhà thì mình có gì để hiến tặng cho người kia. Và người kia cũng phải làm như mình, người kia cũng phải tự chữa lành vết thương, xây dựng một ngôi nhà trong tự thân, trở nên thoải mái và có thể hiến tặng cho mình một ngôi nhà. Nếu không thì người kia chỉ có thể hiến tặng cho mình sự cô đơn và khổ đau mà thôi.

Nhận diện và lắng nghe nỗi khổ niềm đau trong tự thân

Chúng ta biết có ba loại gần gũi: sự gần gũi về thân thể, sự gần gũi về tình cảm và sự gần gũi về tinh thần hay tâm linh. Sự gần gũi thân thể không thể tách rời khỏi sự gần gũi tình cảm. Hai sự gần gũi này phải đi đôi với nhau và nếu sự gần gũi tâm linh có mặt thì hai sư gần gũi kia sẽ có thực chất và có tính cách lành mạnh, chữa trị, nếu không thì nó sẽ có tính cách tàn phá, hủy diệt. Nhiều người trong chúng ta đi tìm sự gần gũi tình cảm, nhưng trong liên hệ tình cảm phải có sự hài hòa, có sự truyền thông và hiểu biết.

Trong sự thực tập đạo Bụt chúng ta học cách nhận diện khổ đau trong mình và nhận diện khổ đau trong người kia. Nếu không lắng nghe được khổ đau của chính mình thì mình sẽ không hiểu và không thương được chính mình, mà tình thương là chất liệu để tự chữa trị mình. Điều Bụt dạy đầu tiên là nhận diện khổ đau của tự thân nhưng phần lớn trong chúng ta đều có khuynh hướng  chạy trốn khổ đau và tìm cách khỏa lấp khổ đau bằng sự tiêu thụ: tiêu thụ thực phẩm, tiêu thụ âm nhạc, tiêu thụ nhiều thứ và tiêu thụ cả tình dục. Vì vậy cho nên Bụt dạy chúng ta nên trở về với tự thân để nhận diện và lắng nghe khổ đau trong mình. Mình đã học cách thở trong chánh niệm, mình có thể nâng cao phẩm chất của hơi thở vào và hơi thở ra, làm cho hơi thở vào và hơi thở ra trở nên sâu hơn, chậm hơn, bình an hơn.  Mình để cho thân thể buông thư và giúp cho cảm thọ lắng dịu xuống. Đó là phương pháp thực tập của Bụt dạy để chúng ta có khả năng trở về với tự thân mà không còn căn thẳng và sợ hãi. Mình rất sợ trở về với chính mình tại vì mình sợ bị tràn ngập bởi cái khối khổ đau trong mình và mình có khuynh hướng trốn chạy cái khối khổ đau đó bằng sự tiêu thụ. Đôi khi mình ăn hay mình gọi điện thoại chỉ để khỏa lấp khổ đau trong mình mà thị trường bên ngoài thì cung cấp mọi sản phẩm tiêu thụ để người ta trốn chạy khổ đau.

Bụt khuyên mình nên sử dụng năng lượng chánh niệm chế tác được bằng hơi thở, bằng bước chân để nhận diện khổ đau trong mình và ôm ấp khổ đau đó với tình thương của mình: “Khổ đau của ta ơi, ta biết mi có đó, ta đang có mặt ở nhà đây và ta sẽ chăm sóc cho mi”. Mình lắng nghe khổ đau trong mình, khổ đau đó có thể được trao truyền từ cha mẹ, từ tổ tiên nhiều đời. Đôi khi mình đau khổ mà không hiểu tại sao mình đau khổ, mình không hiểu được bản chất của khổ đau đó. Muốn hiểu được thì mình phải trở về nhận diện và ôm ấp khổ đau. Cha mẹ, tổ tiên mình không có cơ hội chuyển hóa khổ đau của họ và đã trao truyền khổ đau đó cho mình. Bây giờ đây mình có cơ hội được học giáo pháp, mình học được học cách nhận diện, ôm ấp và chuyển hóa khổ đau, mình thực tập cho mình, cho cha mẹ và cho tổ tiên: “Thưa tổ tiên, thưa cha mẹ, con đã nhận khối khổ đau này từ các vị. Con sẽ cố gắng hết sức của con. Con đã được học giáo pháp, con đã có pháp môn, con biết cách nhận diện khối khổ đau được trao truyền, với tình thương con xin nhận lãnh và tìm cách chuyển hóa khối khổ đau đó.” Quí vị có thể làm với tình thương, làm cho cha mẹ, làm cho tổ tiên. Mình không chỉ thực tập cho mình mà mình thực tập cho cả tổ tiên tại vì mình cũng chính là tổ tiên.

Theo giáo lý Tứ diệu đế, nếu mình không lắng nghe và nhìn sâu vào bản chất của khổ đau trong mình, nếu mình không ôm ấp khổ đau đó với tình thương và năng lượng của chánh niệm thì mình sẽ không hiểu được gốc rễ của khổ đau. Hiểu được gốc rễ của khổ đau trong mình thì năng lượng của hiểu và thương sẽ ứa ra từ trái tim mình. Năng lượng của hiểu và thương có công năng trị liệu. Nhờ ôm ấp và lắng nghe khổ đau của chính mình mà mình có thể chế tác được hiểu và thương, tình thương được sinh ra từ sự hiểu biết. Khi chất liệu thương yêu được chế tác thì mình bớt khổ rất nhiều, mình cảm thấy êm dịu lại, mình cảm thấy có sự ấm áp và mình đang xây dựng một ngôi nhà trong tự thân của mình. Bụt dạy mình nên xây dựng một ngôi nhà trong tự thân: “Hãy là một hải đảo tự thân, hãy xây dựng một hải đảo trong tự thân!” Mình sẽ thấy ấm áp, thoải mái và mình có thể làm chỗ nương tựa cho những người khác.

Hiểu được sự cô đơn của mình thì mình sẽ nhẹ hơn và có khả năng hiểu được nỗi khổ niềm đau của người khác dễ dàng hơn. Trong khổ đau của mình có khổ đau của tổ tiên dòng họ, khổ đau của mình phản chiếu khổ đau của xã hội. Khổ đau tương tức, khổ đau của tôi cũng là khổ đau của anh và khổ đau của anh cũng là khổ đau của tôi. Nếu tôi hiểu được khổ đau của tôi thì tôi sẽ hiểu được khổ đau của anh dễ dàng hơn. Hiểu biết là một thứ quà tặng, hiểu được nỗi khổ niềm đau của một người là một món quà lớn mình có thể tặng cho người đó. Lần đầu tiên người đó có cảm tưởng có người hiểu được mình. Hiểu cũng là thương, hiểu biết là một tên khác của tình thương tại vì nếu không hiểu được thì cũng không thương được. Cha không hiểu con thì cha không thể thương được con, con không hiểu cha thì con không thương được cha. Hiểu biết là tình thương, hiến tặng sự hiểu biết là hiến tặng tình thương mà mình không thể nào hiểu được người khác nếu mình không hiểu được chính mình.

Mình bắt đầu xây dựng ngôi nhà của chính mình và người kia sẽ tới tham gia với mình trong công việc xây dựng đó. Sau đó mình có thể gọi người kia là “nhà tôi” và người kia cũng có thể gọi mình là “nhà tôi”. Ở xóm Thượng, tăng thân là nhà của mình thì về gia đình cũng có thể biến những thành phần trong gia đình thành những thành phần trong tăng thân tại vì gia đình cũng là một tăng thân. Một gia đình có hai người là một tăng thân nhỏ nhất, gia đình ba người là một tăng thân có ba thành viên, gia đình bốn người là một tăng thân có bốn thành viên. Gia đình là ngôi nhà của mình. Xây dựng gia đình cũng giống như xây dựng tăng thân, giáo pháp của Bụt đã dạy mình phương pháp xây dựng tăng thân. Tăng thân là chỗ nương tựa cho mình và cho nhiều người, vì vậy việc làm cao quí nhất là xây dựng tăng thân. Sau khi giác ngộ công việc đầu tiên Bụt làm là tìm cách xây dựng một tăng thân.

Ba loại gần gũi (thân thể, tình cảm và tâm linh) tương tức

Mình quay về tự thân, lắng nghe niềm đau nỗi khổ trong tự thân, ôm ấp những đau nhức, lo lắng, cô đơn của mình bằng năng lượng của chánh niệm và tuệ giác sẽ giúp cho mình chuyển hóa được nỗi khổ niềm đau trong mình. Mình tạo ra được một cảm giác ấm áp, bình an cho mình và cho người kia. Nếu người kia hợp tác với mình để xây dựng ngôi nhà thì mình đang giúp cho người kia và người kia cũng đang giúp cho mình. Mình và người kia đều có một ngôi nhà, ngôi nhà trong chính mình và trong người kia.

Nếu không có sự gần gũi lành mạnh đó thì sự gần gũi về thân thể sẽ gây ra rất nhiều đổ vỡ. Vì vậy mình không thể tách rời sự gần gũi thân thể ra khỏi sự gần gũi tình cảm mà sự gần gũi vể tình cảm có dính líu tới sự gần gũi về tâm linh. Tâm linh ở đây không chỉ có nghĩa là niềm tin vào một giáo pháp mà là sự thực tập, thực tập thì luôn đem lại sự lắng dịu, sự truyền thông và sự chuyển hóa. Cái chúng ta cần là một chiều sâu tâm linh trong đời sống hàng ngày, không có chiều sâu tâm linh thì mình không thể đương đầu với những khó khăn trong đời sống hàng ngày. Chúng ta phải có một đời sống tâm linh, phải có một con đường, phải có pháp môn và sử dụng pháp môn để thực tập. Có sự thực tập giáo pháp, có pháp thân thì mình không còn sợ hãi và mình có thể đối diện với những khó khăn gặp phải trong đời sống hàng ngày.

Mình có hình hài tức nhục thân nhưng mình cũng có pháp thân trong mình, pháp thân đó là sự thực tập giáo pháp, là đời sống tâm linh của mình. Có pháp thân thì mình không còn sợ hãi, mình biết mình có thể vượt qua được những hoàn cảnh khó khăn. Thực tập thở, thực tập đi, thực tập nhìn sâu rất quan trọng. Sự thực tập giúp chúng ta rất nhiều trong việc xử lý những cảm thọ, giúp ta lắng nghe và ôm ấp nỗi khổ niềm đau của chính mình, nhận diện và ôm ấp được nỗi khổ niềm đau của người kia. Vì vậy cho nên hai loại gần gũi, tình cảm và tâm linh, tương tức. Mình biết cách xử lý những tâm hành tiêu cực như sợ hãi, giận hờn, tuyệt vọng và mình cảm thấy bình an hơn. Sự thực tập tâm linh giúp mình xây dựng một ngôi nhà trong tự thân cho mình và người kia được an toàn. Vì vậy sự gần gũi về tình cảm không thể nào tách rời khỏi sự gần gũi về tâm linh và ba loại gần gũi, thân thể, tình cảm và tâm linh, tương tức.

Tình yêu chân thật phải được xây dựng trên sự hiểu biết

Giới thứ ba của năm giới cho chúng ta biết: tình dục không phải là tình yêu. Liên hệ tình dục mà không có tình yêu là tình dục trống rỗng. Tình dục trống rỗng rất thịnh hành trong xã hội của chúng ta ngày nay và đã gây ra không biết bao nhiêu là đổ vỡ nhất là cho những người trẻ. Là cha mẹ, là thầy cô giáo mình phải giúp cho con mình, cho học trò mình thấy được điều đó tại vì người trẻ bây giờ thường chạy theo tình dục trống rỗng. Nó tàn phá thân tâm của họ, nó gây ra nhiều thiệt hại cho họ như bệnh trầm cảm, bệnh rối loạn tâm thần. Nhiều người trẻ không biết rằng bệnh rối loạn tâm thần có liên quan tới tình dục trống rỗng hay có liên quan tới sự lạm dụng tình dục. Họ không thấy được sự liên quan giữa tình dục và bệnh rối loạn trong thân tâm của họ.

Nhà văn Pearl Buck có viết một cuốn tiểu thuyết tên “Gió đông gió tây” (East wind west wind) trong đó có tả một cặp vợ chồng ở Trung Quốc cách đây khoảng 100 năm. Hai vợ chồng đều là con nhà gia thế, người chồng trẻ đi sang nước Mỹ du học và đậu được bằng bác sĩ y khoa. Anh ta trở về Trung Quốc hành nghề bác sĩ, nhưng cô vợ thì được giáo dục theo lối truyền thống. Theo truyền thống thì chức vụ của người đàn bà là làm mẹ, làm vợ để phục vụ người chồng. Người vợ phải phục tùng người chồng 100%. Người chồng là chủ nhân trong nhà, người vợ phải học nấu ăn, phải làm tất cả để thỏa mãn nhu cầu của người chồng. Đó là truyền thống của xã hội Trung Hoa thời xưa. Nhưng anh chồng thì được tiếp thu lối giáo dục của Tây phương và muốn coi  vợ ngang hàng với mình. Sau đám cưới, khi hai người còn lại một mình với nhau, việc đầu tiên mà anh chồng làm là giở khăn che ra để nhìn mặt vợ. Cô vợ rất sợ hãi, cô không biết phải làm gì tại vì cô đã được mẹ dạy là phải im lặng.

Đêm hôm ấy, sau khi hôn lễ và tiệc vui chấm dứt, tôi ngồi một mình trên giường trong phòng hoa chúc. Người tôi cứng ngắc vì sợ, giờ phút mà tôi tưởng tượng và trông đợi cả đời đã tới, giờ phút mà chồng tôi nhìn vào mặt tôi lần đầu tiên và chúng tôi chỉ còn lại một mình với nhau. Hai bàn tay tôi lạnh ngắc nắm chặt với nhau và đặt trên hai chân . Lúc ấy chồng tôi đi vào, dáng chàng cao lớn và oai nghi trong bộ y phục màu đen, chàng tới gần tôi, yên lặng giở tấm khăn che và nhìn thật lâu vào mặt tôi. Chàng nắm lấy bàn tay lạnh giá của tôi. Tuệ giác của mẹ dạy tôi là phải yên lặng và đừng quá nồng nhiệt, phải là vị cay của rượu hơn là vị ngọt của mật và như thế thì chồng mình sẽ không bao giờ nhàm chán mình. Vì vậy tôi ngần ngừ khi đưa tay cho chàng nắm, nhưng chàng rút tay về và nhìn tôi thật lâu. Rồi chàng bắt đầu nói bằng một giọng nghiêm nghị. Lúc đầu tôi không hiểu được những chữ chàng nói vì tôi còn bận nghe giọng nói của chàng vang vang trong tai tôi, một giọng nói trầm trầm khiến cả người tôi nổi gai:

“Không ai có thể bắt em đến với tôi, một người mà em vừa thấy lần đầu tiên, và tôi cũng thế. Chúng ta bị ép vào cuộc hôn nhân này. Cho đến bây giờ chúng ta đã tuân theo lệnh trên, nhưng từ nay chỉ còn hai chúng ta thôi, chúng ta có thể tổ chức đời sống của mình theo cách mình muốn. Riêng tôi, tôi sẽ đi theo con đường mới. tôi muốn đối xử với em như một người ngang hàng, tôi sẽ không bắt buộc em làm bất cứ điều gì. Em không phải là vật sở hữu của tôi cũng không phải là cái bóng của tôi. Em có thể là bạn của tôi nếu em muốn.”

Đó là những lời tôi đã nghe trong đêm đó. Lúc đầu thì tôi rất ngạc nhiên nên không hiểu gì cả. Tôi ngang hàng với chàng à? Tại sao lại ngang hàng? Tôi không phải là vợ chàng hay sao? Không phải chàng là người sai bảo tôi thì là ai đây? Chàng không phải là chủ nhân của tôi theo luật lệ hay sao? Đâu có ai bắt tôi phải lấy chàng? Tôi phải làm gì nếu không có chồng? Và làm sao mà tôi có chồng cho được nếu cha mẹ tôi không dàn xếp trước. Tôi để hai tay lên chân, không dám nói một lời, không biết phải trả lời như thế nào. Chàng đặt tay chàng lên hai tay tôi và hai chúng tôi im lặng một lát. Tôi chỉ ước gì chàng rút tay lại. Cuối cùng chàng nói nhỏ bằng một giọng chua xót: “Thật đúng như điều tôi lo sợ. Em không muốn và không thể nói ra được với tôi cảm nghĩ của em. Em không dám dứt khoát với những gì em đã được dạy bảo. Vậy thì em cứ nghe tôi nói và tôi không bắt em phải trả lời. Tôi chỉ xin em một điều, nếu em bằng lòng đi thử cùng với tôi trên con đường mới thì em hãy cúi đầu xuống một chút.”

Chàng nhìn tôi thật sát, tôi cảm thấy tay chàng đè nặng lên hai tay tôi. Đây là nghĩa lý gì? Tại sao mọi việc lại không diễn tiến theo đường hướng đã dự định? Tôi đã sẵn sàng làm vợ của chàng, tôi muốn trở thành mẹ của những đứa con trai. Ôi, nỗi buồn phiền của tôi bắt đầu và sẽ theo sát tôi suốt ngày đêm. Tôi không biết làm phải làm sao, trong sự tuyệt vọng và sự ngu si tôi cúi đầu xuống.

“Tôi cảm ơn em”, chàng nói. Rồi chàng rút tay lại, đứng thẳng lên nói: “Em hãy ở trong phòng này và hãy nhớ rằng từ rày trở đi em không cần phải lo sợ gì cả. Tối nay tôi sẽ ngủ trong căn phòng nhỏ kế bên”. Rồi chàng quay nhanh người bước ra ngoài.

Đó là chuyện xẩy ra trong đêm đó.

Tôi chạy ra cửa, trong sự hốt hoảng tôi nghĩ mình sẽ chạy về nhà với mẹ nhưng bàn tay tôi chạm vào thanh sắt làm tôi nhớ lại rằng không bao giờ tôi có thể trở về. Nếu có phép lạ nào khiến cho tôi thoát khỏi được ngôi nhà mới này thì ngoài kia còn có bao nhiêu là con đường lạ, và nếu tôi có thể về tới nhà thì cổng nhà cũng không mở để đón tôi vào.

Không hiểu nhau nhưng đôi vợ chồng cũng sống chung với nhau trong vài tháng và hai bên phải cố gắng tìm hiểu nhau. Một hôm hai người dọn vào sống trong một căn phòng trên lầu. Cô vợ rất sợ phải leo lầu vì chân của cô bị bó theo phong tục của người Trung quốc và cô bước đi rất yếu. Bữa nọ người chồng lấy bút vẽ cho vợ xem xương bàn chân của cô và nói: “Chân của em không đẹp tại vì nó không lành mạnh!” Nghe vậy cô vợ rất đau khổ tại vì cô đã tốn bao nhiêu công sức để có bàn chân như thế này mà bây giờ chồng cô lại chê chân cô không đẹp. Thời gian sau, khi có dịp về nhà thăm mẹ, cô đã kể cho mẹ sự chán nản, buồn tủi của mình. Mẹ cô khuyên: Có lẽ con nên làm theo chồng con. Thời đại đã thay đổi thì con cũng có thể tháo chân ra.” Cô đã trải qua bao nhiêu khổ sở khi quyết định tháo chân ra và chồng cô đã giúp cho cô. Hai người đã để ra nhiều tháng tìm hiểu nhau, tìm hiểu về văn hóa, về sự suy tư và về nguyện vọng của nhau. Khi hiểu nhau được thì tình yêu nẩy sinh và họ trở thành một cặp vợ chồng rất hạnh phúc.

Trong câu chuyện này, chúng ta thấy người chồng không muốn có sự gần gũi về thân thể với vợ cho tới khi hai người hiểu được nhau và tin tưởng nhau. Người chồng thấy rằng nếu không có sự hiểu biết thì sự liên hệ tình dục sẽ không đem lại hạnh phúc chân thật và sẽ gây ra đổ vỡ. Anh chồng không phải là Phật tử và cô vợ cũng vậy nhưng họ đã làm được.

(Còn tiếp)