Đọc tản văn của Lữ

Lữ tên thật là Lữ Thế Cường, sinh năm 1968, hơn 30 năm qua định cư ở Hà Lan. Hai tác phẩm xuất bản năm 2008 là “Chàng tóc đẹp” và “Cái sân vuông và nơi thờ Phật”, và tác phẩm “Tôi ươm ánh mặt trời” xuất bản 2009. Những ai thích đọc dạng tản văn, nếu không tìm mua được tác phẩm xuất bản bằng sách, có thể đọc online tại trang web http://tienve.org/ (search Lữ ở mục tác giả)

Tản văn của Lữ dễ đọc bởi sự mộc mạc, trong sáng đến lạ lùng. Đa số là những tâm tình về cuộc đời mà chủ yếu là niềm vui sống, đón nhận cuộc đời bằng tình yêu thương và ánh mắt mới lạ. “Tôi mời em đến thăm một nơi, mà em chưa từng bước tới. Ở đó, em cần dùng đôi mắt để nhìn, và đôi tai để nghe. Không nhìn, và không nghe, thì thế nào em cũng cho rằng đó là một nơi quen thuộc. Chúng ta vẫn có thói quen cho rằng mình đã biết. Có khi, ta còn cho rằng mình biết nhiều hơn người kia. Ta biết nhiều hơn, giỏi hơn, có giá trị hơn. Nhưng ở một nơi hoàn toàn xa lạ, chúng ta phải buông bỏ cái biết của mình đi để mà nhìn, mà nghe, mà ngạc nhiên với những gì đang có mặt.

…Tôi khám phá một nơi hoàn toàn xa lạ từ bao giờ? Từ bây giờ, em ạ. Chúng ta chỉ sống thật sự từ giây phút này mà thôi. Ở giây phút này, chúng ta có hạnh phúc. Không phải trong thế giới ấy không có khổ đau, và những điều bất như ý. Nếu em đã trải qua nhiều sóng gió trong cuộc sống, đã quằn quại vì những bất công xảy ra trong cuộc đời mình, thì em có thể yên tâm: ở một nơi hoàn toàn xa lạ, sóng gió chỉ làm hạnh phúc của chúng ta lớn lên mà thôi. Em nghe anh nói không? Sóng gió chỉ làm cho chúng ta thêm vững bền, và chín chắn.”(Trích “Ở một nơi hoàn toàn xa lạ (I)”

“Khi nào rảnh rang, chúng ta lại nắm tay nhau, trở về thăm khu rừng năm xưa. Có thời gian, chúng ta có tất cả.Cuộc đời này cứ còn hoài, và mới hoài để cho chúng ta vui sống” (Trích “Em nhớ báo tin mừng”)

“Mỗi khi, có niềm tin vào sự sống, thì đôi mắt em sáng ra. Trong đôi mắt ấy, tôi thấy một nụ cười. Dù đang đi qua một giai đoạn khó khăn, nhiều khổ đau, thì đôi mắt cũng có thể cười được” (Trích “Mỗi nụ cười là một bài thơ”)

Tôi nhớ một lần đọc ở đâu đó, bức tranh được nhiều người đặt cover lại nhiều nhất là bức “Đêm đầy sao” của Van Gogh. Bản thân tôi là một kẻ mù tịt về hội họa, nhìn bức tranh như một người mù, không hiểu nó đẹp ở đâu nữa. Điều đó được Lữ lý giải thật đơn giản và gần gũi “Những bức tranh nằm trên khung vải và những bức tranh nằm trong sự sống. Những bức tranh đó đẹp lắm. Mà cái làm cho những bức tranh trở nên đẹp là tình người. Chính tình thương đã khiến cho những bức tranh của Van Gogh trở thành vô giá. Kỹ thuật vẽ của Van Gogh ư? Nó nằm ở tấm lòng của chàng. Chàng Van Gogh đã rong chơi thoả thuê, đã vẽ và để lại cho cuộc đời một tấm lòng, một đôi mắt. Em hãy dùng đôi mắt đó mà nhìn tranh Van Gogh. Em hãy nhìn đôi mắt đó mà nhìn cuộc đời. Và hãy biết rong chơi.”(Trính “Đôi mắt của Van Gogh”). Với Lữ, nếu ta nhìn cuộc đời bằng con mắt của tình người, tình yêu thương, thì ta sẽ không lưu lạc trong cuộc đời, mà ta sẽ “rong chơi trên quả đất xinh đẹp này.”

Có cả những hơi thở triết lý được thổi vào một cách nhẹ nhàng: “Ta thổi một hơi thật dài vào con đường không. Ta thổi với tất cả niềm tin rằng con đường sẽ phát ra một tín hiệu. Nơi nào có tín hiệu, thì nơi đó có sự sống. Ta nhìn quanh, tìm cho ra một bàn tay nâng đỡ. Nếu cần, ta gọi lớn: ‘Này, có ai đó không? Tôi đang cần sự giúp đỡ. Hãy mang đến cho tôi một bàn tay, đánh thức con đường không dậy.’ Con đường không: thiếu vắng một niềm vui.

Con đường không dẫn đến nơi dừng lại. Dừng lại của hạnh phúc, và dừng lại của khổ đau. Con đường dừng với không một lời trách móc, ghen tuông hay hờn dỗi. Con đường không còn đôi mắt long lanh ánh sáng. Không còn những cái nhìn để thấy, để thương, hoặc để ghét. Ta đặt một bàn tay, hai bàn tay lên con đường không, mà ấn xuống. Hãy ấn xuống cho thật đều, nhịp nhàng, và kiên nhẫn. Con đường không: không còn tiếng tim đập. Ấn xuống và gọi trái tim trở về với nhịp sống.

Con đường không có một điểm tới, dừng lại nơi vô định. Vắng cả một niềm hoang mang, tìm kiếm. Không một ai tìm ai ở trên con đường không phẳng lì, vô cảm. Tất cả mọi sự đi tìm, tranh đua, ganh tỵ, phê phán đều rơi vào khoảng không của con đường vắng lạnh. Ta có thể gởi tới con đường một tiếng hét thật lớn, hy vọng đánh thức con đường dậy. Con đường không còn cả những giấc ngủ bình an…”(Trích “Con đường không”)

Trong những tản văn ngăn ngắn ấy, thiên nhiên hầu như luôn có mặt, thật gần gũi, hoặc bằng những cảm nhận thật lãng mạn, “Em có bao giờ nhìn thấy vẻ đẹp của một ngày mưa rơi chưa? Trời mưa nơi đó đẹp lắm. Mỗi giọt nước là một viên kim cương long lanh. Buổi sáng, pha một ly trà nóng, nướng một ổ bánh mì, em có thể vừa ăn sáng, vừa ngắm những hạt kim cương bám đầy mặt kính của chiếc cửa sổ trước nhà.”(Trích “Ở một nơi hoàn toàn xa lạ (II)”);hoặc bằng mối liên hệ từ cây cối, cỏ hoa nói đến tình yêu thương cuộc đời. “Địa lan đã bắt đầu ra hoa rồi. Hôm qua, đi chơi giữa rừng thông,bên cánh đồng cải hoa vàng, tôi bắt gặp những giò địa lan thật xinh đẹp…Mỗi giò địa lan là một nụ cười của mùa xuân. Không có nụ cười nào là dư thừa. Mỗi lần cười là một lần hạnh phúc. Lúc nào, khi trở về trái đất, mùa xuân cũng hiến tặng chúng ta những nụ cười…” (Trích “Mùa xuân, em bé sơ sinh”); hay “Nhiều khi, tôi nghĩ tới những cây tùng xanh đầu làng với một tấm lòng biết ơn. Dù tôi có buồn hay vui, thì những cây tùng vẫn xanh tươi, mạnh mẽ… Tôi có đi đâu thật xa, thật lâu, thì khi trở về, cây tùng vẫn xanh tươi đón nhận tôi…Không có cây tùng, là ta thiếu đi một sự góp mặt thật đẹp vào trong cuộc sống. Em cũng phải là một cây tùng. Nụ cười của em là màu xanh của lá. Ánh mắt em là giọt sương long lanh trên cành vào những buổi sáng tinh mơ. Tình thương em là những chiếc rễ ăn sâu trong lòng đất. Niềm tin em là đọt cây vươn cao lên mãi, dù phải đi ngang qua những tháng ngày băng giá…” (Trích “Em phải sống”)

Và như một lời nhận xét thật sâu sắc của tác giả “Hình như là tình yêu”, “Đọc những trang văn của anh, ta thấy mình giàu có hơn vì tìm lại được biết bao điều vẫn còn trong ta mà tưởng như đã mất... Ta thấy mình sống lại với những niềm vui tưởng như đã cạn, những niềm yêu thương tưởng như đã vơi vì những năm tháng trầm luân của đời người.” “Đó là những trang văn được viết ra từ một tâm hồn đầy nước trong và trời xanh”.

Với riêng tôi, lâu lắm mới đọc lại được những tản văn với lối hành văn mình rất yêu thích. Đó như là những khoảng lặng giữa cuộc sống hối hả, một ngày như mọi ngày này. Thông điệp “cuộc đời đẹp lắm, hãy biết đón nhận và trân trọng nó” không phải được thể hiện theo kiểu châm ngôn, rao giảng như rất nhiều sách vở trên quầy kệ hiện nay, mà là cuộc chuyện trò rả rích cùng “em” như đi từ con đường này qua con đường khác, mùa xuân này qua mùa xuân khác, phương trời này qua phương trời khác. 

Đọc Lữ trong nỗi nhớ da diết thành phố Amsterdam một lần tôi được dừng chân. Những con đường làng vắng tênh, dòng kênh buồn trong sắc lá ánh đỏ chiều mùa thu…

Đọc Lữ trong một buổi sáng trời dịu dàng, như mơ hồ nghe bên tai “Sài Gòn mùa xuân còn thoáng lá vàng bay…”